جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

66

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

گروه انبوهى ايجاب مىكند . ولى از طرف ديگر مسافر اختيار كامل تعيين خط سير خود را خواهد داشت و مانع از عجله و شتاب مىشود ، زيراكه حيوانات باربر قادر نخواهند بود كه روزانه بطور متوسط بيش از بيست و پنج ميل حركت كنند بعلاوه فرصت بىمانعى براى استراحت و وقت‌گذرانى بدست خواهد آمد . پس بنابر سليقه و منظورى كه مسافر دارد به انتخاب يكى از دو طريقهء فوق به آسانى اقدام خواهد كرد . اگر در كار سفر عجله داشته باشد و رنج اين ترتيب سفر را بتواند بر خود هموار كند و به حد كافى چالاك و نيرومند باشد مسافرت با چاپار را اختيار خواهد كرد ، ولى اگر زن و يا كسانى همراه او باشند كه در اسب‌سوارى ورزيده نباشند و بخصوص هرگاه قصد سفرى آرام و توأم با تحقيقات داشته باشد و بالاتر از همه اگر بخواهد كه از راه متداول عدول نمايد ( زيراكه بيش از ده دوازده تا راه چاپار پستى در ايران هست كه با جادهء اصلى مربوط مىشود ) با كاروان خواهد رفت و در هريك از دو شق مزبور كار عاقلانه شايد اين است كه تا تهران راه سريع‌تر را اختيار و در اينجا برنامهء بعدى را بررسى نمايد و اگر بتواند دوستانش را در پايتخت ترغيب كند كه غلام يا نوكرى براى او به انزلى يا رشت بفرستند از دردسر و گرفتارى اختلاف با افرادى كه نمىشناسد و زبانشان را نمىداند در امان خواهد بود و بواسطهء وضع چاپارخانه‌هاى ايران و از ناحيهء فراشان پست صدمه كمترى خواهد كشيد . در تأييد اين پيشنهاد بايد اين موضوع را هم بداند كه مىتواند از رشت تا كوه‌دم كه در 18 ميلى واقع است درشكه كرايه كند و از اين محل سفر چاپارى خود را آغاز نمايد . چون پستخانه‌هاى بين رشت و تهران مجهزتر از جاهاى ديگر است و در اين خط اسبها بهترند و يا در واقع كمتر وارفته‌اند و سرانجام از قزوين مىتواند همهء آنها را به كلى مرخص و با وسيلهء راحت كه درشكه باشد مسافرت كند و بقيهء صد ميل راه تا پايتخت را در يگانه جاده‌اى كه در ايران هست و طرز سفر و رفت‌وآمد اروپائى كم‌وبيش در آن ديده مىشود به مقصد خواهد رفت .